آکادمی تحلیل آماری ایران مدرسه پژوهش کمی و کیفی
داور ۱ در برابر داور ۲: چرا یک مقاله دو سرنوشت متفاوت دارد؟ تحلیل جامع اخلاق، سوگیریها و آینده داوری دوسوکور
چکیده
داوری همتا (Peer Review) ستون فقرات اعتباربخشی به دانش علمی مدرن است. در میان مدلهای گوناگون داوری، مدل دوسوکور (Double-Blind) بهعنوان رویکردی برای کاهش سوگیریهای ناشی از هویت نویسنده، در ژورنالهای برتر مانند Nature، JAMA، PNAS و BMJ بهطور گسترده مورد توجه قرار گرفته است. این مقاله مروری با تمرکز ویژه بر مدل دوسوکور و واکاوی نقشهای دو داور همزمان («داور ۱» و «داور ۲»)، نخست سیر تحولی داوری همتا را از قرن هفدهم تا عصر هوش مصنوعی مولّد بررسی میکند، سپس به مقایسه تجربی مدلهای یکسوکور، دوسوکور، سهسوکور و باز میپردازد. تحلیل بزرگمقیاس Tomkins و همکاران (۲۰۱۷) در PNAS و پژوهش Squazzoni و همکاران (۲۰۲۱) در Science Advances روی ۱۴۵ ژورنال شامل ۱٫۷ میلیون نویسنده، چارچوب شواهد را شکل میدهد. در بخش ویژه، تفاوتهای ماهوی، شناختی و رفتاری میان داور ۱ و داور ۲ — از جمله پدیده فرهنگی «Reviewer 2» (داور دوم خصمانه) — تحلیل میشود. مقاله همچنین به سوگیریهای جنسیتی، ملیتی، اعتبار نهادی، اخلاق داوری بر اساس راهنماهای COPE و ICMJE، تضاد منافع، نقش هوش مصنوعی و چالشهای نوظهوری مانند «کارخانههای مقالهسازی» و «خستگی داوران» میپردازد. در پایان، توصیههای عملی برای پژوهشگرانی که قصد سابمیت دستنوشته به ژورنالهای Q1 را دارند ارائه میشود.
این مقاله ترجمه ای خلاصه تر از مقاله ای است که همین نویسندگان از مقاله انگلیسی خود با اطلاعات کتاب شناسی زیر برای سایت تهیه کرده اند.
Moradi, M., & Miralamsi, A. (2026). Reviewer 1 vs. Reviewer 2: Why Does One Manuscript Have Two Different Fates? A Comprehensive Analysis of Ethics, Biases, and the Future of Double-Blind Peer Review. https://doi.org/10.5281/zenodo.20359460
کلیدواژهها: داوری همتا، داوری دوسوکور، سوگیری داوری، اخلاق نشر، هوش مصنوعی، Reviewer 2، COPE، ژورنالهای Q1
۱. مقدمه
نظام داوری همتا، ابزار اصلی جامعه علمی برای کنترل کیفیت، اعتبارسنجی روششناختی و دروازهبانی ورود دانش به ادبیات رسمی است. این فرایند که نخستین ریشههای مکتوب آن به نشریه Philosophical Transactions انجمن سلطنتی لندن در سال ۱۶۶۵ بازمیگردد، در سه قرن گذشته به استانداردی جهانی برای انتشار علمی بدل شده است (Ghasemi et al., 2022; Roy, 2021). با وجود تثبیت نهادی، نظام داوری در دو دهه اخیر با چالشهایی روبهرو شده است که برخی پژوهشگران آن را «بحران داوری» نامیدهاند (Horta & Jung, 2024).
مدلهای گوناگونی از داوری پدید آمدهاند: یکسوکور (Single-blind) که در آن داور هویت نویسنده را میداند ولی نویسنده از داور بیاطلاع است؛ دوسوکور (Double-blind) که هویت هر دو طرف پنهان میماند؛ سهسوکور (Triple-blind) که حتی ویراستار نیز از هویت نویسنده بیاطلاع است؛ و داوری باز (Open) که هویتها و گاه گزارشهای داوری بهطور علنی منتشر میشوند (Shoham & Pitman, 2021; Wolfram et al., 2020).
این مقاله مروری، در حالی که چارچوب جامعی از انواع داوری ارائه میدهد، تمرکز ویژه بر مدل دوسوکور و بهطور مشخص بر نقشهای دو داور همزمان دارد. در عمل اکثر ژورنالهای معتبر، دستنوشته را به دو داور (و گاه سه داور) ارسال میکنند تا با چندگانگی دیدگاهها، خطای فردی کاهش یابد و قابلیت اعتماد تصمیمهای ویراستاری افزایش یابد (Bornmann et al., 2010). پرسشهای محوری این پژوهش عبارتاند از:
- داور ۱ و داور ۲ از منظر نقش، انتظارات و الگوی رفتاری چه تفاوتهایی دارند؟
- مدل دوسوکور تا چه اندازه در رفع سوگیریها مؤثر بوده است؟
- چه راهبردهایی برای نویسندگان در پاسخگویی به نظرات متعارض دو داور وجود دارد؟
۲. تبارشناسی داوری همتا: از قرن هفدهم تا عصر دیجیتال
اگرچه ایده داوری همتا اغلب به Medical Essays and Observations (انجمن سلطنتی ادینبرگ، ۱۷۳۱) نسبت داده میشود، تثبیت آن بهعنوان رکن انتشار علمی، فرایندی تدریجی بود (Adler, 2012). تا میانه قرن بیستم، بسیاری از ژورنالهای معتبر شامل Nature نیز سردبیری منفرد را اعمال میکردند و داوری بیرونی پدیدهای استثنایی بهشمار میرفت. Nature تا اواسط دهه ۱۹۶۰ نظام رسمی داوری همتا را پیاده نکرد (Ferreira et al., 2016).
پس از جنگ جهانی دوم، با انفجار حجم پژوهش و افزایش رقابت برای بودجه و انتشار، نهاد داوری همتا بهعنوان سازوکار «دروازهبانی» معرفتشناختی نهادینه شد. در دهههای پایانی قرن بیستم، نگرانیها در مورد سوگیریهای شناختی و اجتماعی، موجب آزمایشهای جدّی با مدل دوسوکور شد. آزمایش معروف Behavioral Ecology در سال ۲۰۰۸ یکی از نخستین مطالعات شبهتجربی بود که اثر بالقوه دوسوکورسازی را بر سهم نویسندگان زن نشان داد (Darling, 2015).
ورود اینترنت، پایگاههای پیشچاپ مانند arXiv و bioRxiv، و سرانجام پلتفرمهای داوری باز نظیر F1000Research و eLife، دگرگونیهای ساختاری ژرفی در نظام داوری ایجاد کرد. Kochetkov (۲۰۲۶) از وضعیت کنونی بهعنوان «داوری در چهارراه» یاد میکند: نقطهای که در آن همزمان فشارهای حجمی، اخلاقی، فناورانه و فرهنگی بازنگری بنیادینی را ایجاب میکنند (Kochetkov, 2026).
۳. گونهشناسی داوری همتا: یک نقشه راه
پیش از پرداختن به مدل دوسوکور، فهم مختصاتی هر مدل ضروری است.
۳-۱. داوری یکسوکور (Single-Blind)
در این مدل، داور هویت نویسنده/گان را میداند ولی هویت داور برای نویسنده پنهان است. این رایجترین مدل تاریخی است و در بسیاری از ژورنالهای زیستپزشکی همچنان اعمال میشود. مزیت آن، توان داور در ارزیابی پیشینه پژوهشی نویسنده و سابقه روششناختی او است؛ اما عیب اصلی، استعداد بالای آن برای سوگیری شهرت، جنسیت، نهاد و ملیت است (Haffar et al., 2019).
۳-۲. داوری دوسوکور (Double-Blind)
در این مدل، هم هویت داوران و هم هویت نویسندگان متقابلاً پنهان میماند. این مدل از سوی ژورنالهای اقتصاد، اکولوژی، روانشناسی و بسیاری از ژورنالهای گروه Nature اختیاری ارائه میشود (Springer Nature, 2015). تحقیق Cox و Montgomerie (۲۰۱۹) در PeerJ نشان میدهد که دوسوکور میتواند سوگیریهای مبتنی بر هویت نویسنده را کاهش دهد، هرچند نتایج همگن نیستند.
۳-۳. داوری سهسوکور و چهارسوکور (Triple/Quadruple-Blind)
در داوری سهسوکور، ویراستار همکار نیز از هویت نویسندگان بیاطلاع است. در داوری چهارسوکور، حتی هیأت تحریریه نیز از هویتها بیخبرند. این مدلها در عمل دشوار و پرهزینهاند و فقط در شمار اندکی از ژورنالها (مانند eLife در دورههایی از تاریخ خود) آزموده شدهاند (Haffar et al., 2019).
۳-۴. داوری باز (Open Peer Review)
داوری باز خود گونهشناسی گستردهای دارد: هویتهای آشکار، گزارشهای منتشرشده، داوری پس از انتشار، و حتی داوری جمعسپاریشده. مرور سیستماتیک Ford (۲۰۱۳) هفت بُعد متمایز برای داوری باز شناسایی کرد. F1000Research پیشگام مدل «داوری باز پس از انتشار» است (O’Sullivan et al., 2021; Kirkham & Moher, 2018).
مقایسه کلی
پژوهش جامع PLoS ONE توسط Wicherts (۲۰۱۶) نشان داد که ژورنالهای با دسترسی باز و شفافیت داوری، در میانگین، گزارشهای داوری با کیفیت بالاتری ارائه میدهند، هرچند تفاوتها در سطح دیسیپلین قابل توجه است.
۴. تمرکز ویژه: داوری دوسوکور و مکانیسمهای آن
۴-۱. منطق نظری
دوسوکورسازی، تجلی اصل «داوری بر مبنای محتوا، نه نام» است. بر اساس نظریه سوگیریهای شناختی، دانش از هویت نویسنده میتواند فعالسازی شِماهای پیشینی را تحریک کند که قضاوت داور را پیش از خواندن محتوا شکل میدهد (Kaatz et al., 2014). دوسوکورسازی هدف دارد این لایه پیشین را حذف کند.
۴-۲. شواهد تجربی: آیا دوسوکور کار میکند؟
شواهد متعارض است:
- بهنفع دوسوکور: پژوهش بزرگمقیاس Tomkins و همکاران (۲۰۱۷) در PNAS که در کنفرانس WSDM با ۹۷۴ مقاله انجام شد، نشان داد داوران یکسوکور بهطور معنادار به مقالات از نویسندگان مشهور، دانشگاههای نخبه و شرکتهای فناوری برتر، رأی مثبت بیشتری میدهند. این اثر در شرایط دوسوکور حذف میشود (Tomkins et al., 2017). همچنین کارآزمایی Okike و همکاران (۲۰۱۶) در JAMA نشان داد در حضور نویسنده باپرستیژ، نرخ پذیرش در مدل یکسوکور ۸۷٪ بود در حالی که در دوسوکور به ۶۸٪ کاهش یافت.
- شواهد مبهم: Fox و همکاران (۲۰۲۳) در Functional Ecology با ۲۲۸۰ دستنوشته نشان دادند دوسوکور رتبهبندی داوران را اندکی تغییر میدهد ولی تصمیم نهایی ویراستار کمتر تحت تأثیر قرار میگیرد. در عمل، در علوم کوچک و تخصصی، داوران اغلب از روی موضوع، روش یا استناد به مقالات قبلی، هویت نویسنده را حدس میزنند — این پدیده «نشت هویت» نامیده میشود (Snodgrass, 2007).
- مطالعه عینی Nature: بررسی Science (۲۰۱۷) از دادههای ژورنالهای Nature نشان داد فقط ۸٪ از نویسندگان گزینه دوسوکور را انتخاب میکنند و نرخ پذیرش این گروه تفاوت چشمگیری با گروه یکسوکور ندارد (Science).
۴-۳. اثر بر تنوع و نمایندگی
پژوهش Darling (۲۰۱۵) در Conservation Biology نشان داد دوسوکورسازی با افزایش سهم نویسندگان زن همراه است. این یافته در پژوهشهای بعدی تأیید نشد؛ Squazzoni و همکاران (۲۰۲۱) با تحلیل ۱۴۵ ژورنال نتیجه گرفتند که در سطح کلان، شکاف جنسیتی در نرخ پذیرش معنادار نیست، هرچند الگوی استناددهی داوران زن و مرد متفاوت است. در زمینه ملیت، Kalavar و همکاران (۲۰۲۲) نشان دادند ژورنالهای دوسوکور سهم بیشتری از نویسندگان غیربومی منتشر میکنند.
۵. داور ۱ و داور ۲: چه کسانی هستند و چه تفاوتهایی دارند؟
این بخش، هسته اصلی پرسش پژوهش است. در ابتدا باید روشن شود که اصطلاحات «داور ۱» و «داور ۲» در اکثر سامانههای ویراستاری (مانند Editorial Manager, ScholarOne, Manuscript Central) صرفاً شناسههای ترتیبی هستند که سامانه به ترتیب پذیرش دعوت یا ارسال گزارش به داوران اختصاص میدهد. هیچ ژورنالی بهطور رسمی نقشهای متفاوت برای «داور اول» و «داور دوم» تعریف نمیکند؛ هر دو از نظر اختیار، وزن رأی و انتظارات روششناختی برابرند. با این حال، در عمل و در فرهنگ پژوهشی جهانی، تفاوتهای قابل تأملی شکل گرفته است که در ادامه میآید.
۵-۱. تفاوتهای ساختاری (رسمی)
ترتیب شمارهگذاری معمولاً تابع یکی از این الگوهاست: ۱. ترتیب پاسخگویی به دعوت داوری، ۲. ترتیب ارسال گزارش، ۳. ترتیب الفبایی یا تصادفی. داور ۱ — که اغلب زودتر پاسخ داده — معمولاً انگیزهمندتر، باتجربهتر یا نزدیکتر به موضوع است (Callaham & Tercier, 2007).
۵-۲. تفاوتهای شناختی و رفتاری
پژوهش گسترده Bornmann و همکاران (۲۰۱۰) در PLoS ONE با فراتحلیل بر ۴۸ مطالعه و ۱۹٬۴۴۳ دستنوشته، توافق بینداوری (Inter-Rater Reliability) را میانگین کاپای ۰٫۱۷ تا ۰٫۳۷ گزارش کرد — یعنی توافق ضعیف تا متوسط. منابع این واگرایی: تخصص افتراقی، شخصیت و سبک داوری، پدیده داور سختگیر و آسانگیر.
۵-۳. پدیده فرهنگی «Reviewer 2»: داور دوم خصمانه
در فرهنگ علمی پنج تا ده سال اخیر، اصطلاح «Reviewer 2» به استعارهای برای داور دومی بدل شده که نقدهای تند، غیرسازنده و گاه خصمانه مینویسد. پژوهش Caner و Asma (۲۰۲۶) در Learned Publishing نشان داد که بسیاری از پژوهشگران، تجربهای منفی از «داور ۲» را با گذر زمان به یاد میآورند. توضیح روانشناختی-فرهنگی: اثر ترتیبی، اثر تضاد، انتخاب راهبردی ویراستار. پژوهش Verma و همکاران (۲۰۲۲) نشان داد پراکندگی نظرات داور ۲ بیشتر است.
۵-۴. تفاوت در طول، عمق و سبک
تحلیل محتوای گزارشهای داوری در ژورنالهای زیستپزشکی نشان میدهد (Benuyenah, 2025):
| ویژگی | داور ۱ (میانگین تجربی) | داور ۲ (میانگین تجربی) |
|---|---|---|
| طول گزارش (کلمات) | معمولاً بلندتر | کوتاهتر اما متمرکزتر |
| تمرکز محتوایی | کلینگر، پوشش جامع بخشهای مختلف | اغلب موضوعمحور و مسئلهمحور |
| تن کلام | نسبتاً سازندهتر | تنوع بیشتر، احتمال تندی بالاتر |
| پیشنهاد نهایی | محافظهکارانهتر (Minor/Major Revision) | قطبیتر (Accept یا Reject) |
هشدار روششناختی: این الگوها میانگینهای تجربی هستند و نباید بهعنوان قاعده ثابت تلقی شوند.
۵-۵. حل تعارض میان داوران
راهبردها: دعوت داور سوم، تصمیم ویراستار همکار، داوری مذاکرهای (مدل eLife)، مراجعه به نویسنده با هر دو گزارش (Resnik & Elmore, 2016).
۶. سوگیریها در داوری و چالش بیطرفی
۶-۱. سوگیری جنسیتی: Helmer و همکاران (۲۰۱۷) در eLife نشان دادند در علوم اعصاب نویسندگان زن کمتر دعوت به داوری میشوند اما Squazzoni (۲۰۲۱) شکاف معنادار در نرخ پذیرش نیافت. مرور Schmaling و Gallo (۲۰۲۳) در Research Integrity and Peer Review نشان داد مبالغ اعطایی به زنان پایینتر است.
۶-۲. سوگیری ملیتی و نهادی: Severin و همکاران (۲۰۲۰) اثر «همنهاد بودن» را معنادار یافتند.
۶-۳. سوگیری شهرت: اثر متیو (Matthew Effect) در داوری یکسوکور قوی است (Tomkins et al., 2017).
۶-۴. سوگیری تأییدی و سوگیری نوآوری: داوران تمایل به همخوانی با مفروضات پیشینی دارند (Ferreira et al., 2016).
۷. اخلاق داوری: راهنماهای COPE و ICMJE
۷-۱. اصول COPE برای داوران: رازداری مطلق، اعلام تضاد منافع، پرهیز از سوءاستفاده، بهموقع بودن، سازندهبودن نقد (COPE Ethical Guidelines).
۷-۲. اصول ICMJE: تأکید بر تخصص، کیفیت گزارش و مسئولیت پاسخگویی (ICMJE Recommendations).
۷-۳. سوءرفتارهای رایج: درخواست استناد به مقالات خود (Citation Coercion)، تعویق عمدی، استفاده از ایدهها (Makarem et al., 2023).
۸. تضاد منافع در داوری
Korfitsen و همکاران (۲۰۲۵) پنج گونه تضاد منافع: مالی، رقابتی، شخصی، فکری/پارادایمی، نهادی. کارآزمایی John (۲۰۱۹) در BMJ نشان داد افشای تضاد منافع تأثیر کمی بر رتبهبندی دارد.
۹. کیفیت گزارش داوری: از نقد ویرانگر تا نقد سازنده
۹-۱. مؤلفههای یک گزارش داوری استاندارد: خلاصه ادراکی، ارزیابی کلی، نکات اصلی، نکات جزئی، توصیه به ویراستار، یادداشت محرمانه (Clements et al., 2025; Weaver et al., 2022).
«به جای ‘این روش غلط است’، بنویسید ‘این روش با محدودیت X مواجه است؛ بهنظرم میرسد روش Y میتواند نتایج معتبرتری ارائه دهد به این دلایل…’» (Cutler et al., 2022)
پدیده «تحقیر در داوری همتا» (Comer & Schwartz, 2014) بهرهوری علمی را کاهش میدهد.
۱۰. هوش مصنوعی و دگرگونی داوری همتا
۱۰-۱. کاربردهای مثبت: غربالگری اولیه، ارزیابی کیفیت زبان، پیشنهاد منابع ازقلمافتاده، بررسی همخوانی آماری (Kousha & Thelwall, 2024).
۱۰-۲. خطرات و چالشها: نقض رازداری، توهمزایی، یکدستسازی نقد. Marrella (۲۰۲۵) نشان داد داوری انسانی در مسائل روششناختی پیچیده برتر است. BaHammam (۲۰۲۵) خواستار راهنماهای ادغام مسئولانه AI: ممنوعیت بارگذاری مستقیم دستنوشته، الزام به افشای استفاده، آموزش داوران، حسابرسی دورهای.
۱۱. بحران داوری: چالشهای ساختاری ۲۰۲۴–۲۰۲۶
۱۱-۱. خستگی داوران و کمبود نیرو: نرخ رد دعوت از ۲۰٪ در ۲۰۱۰ به بیش از ۵۰٪ در ۲۰۲۴ افزایش (Beecher & Wang, 2025).
۱۱-۲. کارخانههای مقالهسازی (Paper Mills): تهدید جدی برای یکپارچگی نشر (Abdullah et al., 2024; Lissack, 2025).
۱۱-۳. تأخیر در انتشار: متوسط زمان از سابمیت تا انتشار در علوم زیستی ۹–۱۸ ماه (Willie, 2025).
۱۲. توصیههای عملی برای نویسندگان قصد سابمیت در ژورنالهای Q1
۱۲-۱. پیش از سابمیت: انتخاب آگاهانه مدل داوری، آمادهسازی نسخه قابل دوسوکور، پیشنهاد داوران معتبر، اطمینان از تطابق با Scope ژورنال.
۱۲-۲. پاسخ به نظرات داوران: سند Response to Reviewers
اصول کلیدی: پاسخ به هر نکته بهتفکیک، پذیرش با کرامت، رد با احترام، مدیریت تعارض میان داور ۱ و داور ۲، پرهیز از پدیده «پاسخ به Reviewer 2».
۱۲-۳. زمانبندی و انتظارات: زمان متوسط داوری در Q1: ۸ تا ۱۶ هفته.
۱۲-۴. خود-داوری بهعنوان مهارت کلیدی: استفاده از چکلیستهای CONSORT، PRISMA، STROBE.
۱۳. آینده داوری همتا
سه روند کلان: شفافیت فزاینده (انتشار گزارشهای داوری)، اعتبارسنجی داور (Web of Science Reviewer Recognition, ORCID)، داوری توزیعشده و پساانتشار (PubPeer).
۱۴. نتیجهگیری
نظام داوری همتا، با همه ضعفهایش، همچنان بهترین سازوکاری است که جامعه علمی برای کنترل کیفیت دارد. مدل دوسوکور با وجود نتایج تجربی متفاوت، در کاهش سوگیریهای ساختاری بهویژه برای پژوهشگران در حال ظهور سودمند است. پرسش بنیادین «داور ۱ و داور ۲ کیستند و چه تفاوتهایی دارند؟» را میتوان چنین پاسخ داد: در ساختار رسمی، هیچ تفاوتی میان آنها نیست؛ هر دو نقش، وزن و انتظارات یکسانی دارند. اما در عمل و در فرهنگ علمی، تفاوتهای ترتیبی، سبکی، شخصیتی و حتی استعارهای — پدیده «Reviewer 2» — شکل گرفتهاند که نویسنده آگاه باید آنها را بشناسد. پژوهشگری که میخواهد در ژورنالهای Q1 منتشر شود، باید: داوری همتا را فرصت بهبود ببیند، اصول COPE و ICMJE را رعایت کند، در پاسخ به داوران حرفهای باشد و خود تبدیل به داور سازندهای شود که جامعه علمی به آن نیاز دارد.
منابع
Abdullah, H. O., Abdalla, B. A., Kakamad, F. H., Ahmed, J. O., et al. (2024). Predatory publishing lists: A review on the ongoing battle against fraudulent actions. Barw Medical Journal, 2(1), 11–21. https://doi.org/10.58742/bmj.v2i1.91
Adler, J. R. (2012). A new age of peer reviewed scientific journals. Surgical Neurology International, 3, 145. https://doi.org/10.4103/2152-7806.103892
Aly, M., Colunga, E., Crockett, M. J., Goldrick, M., et al. (2023). Changing the culture of peer review for a more inclusive and equitable psychological science. Journal of Experimental Psychology: General, 152(12), 3546–3565. https://doi.org/10.1037/xge0001461
Arumugam, A., Mehta, P., & Baxter, G. D. (2020). Double-blind peer review of manuscripts: Opportunities, challenges, and way forward. Physical Therapy Reviews, 25(1), 1–4. https://doi.org/10.1080/10833196.2019.1698161
BaHammam, A. S. (2025). Peer review in the artificial intelligence era: A call for developing responsible integration guidelines. Nature and Science of Sleep, 17, 455–470. https://doi.org/10.2147/NSS.S513872
Beecher, K., & Wang, J. (2025). Peer reviewer fatigue, or peer reviewer refusal? Accountability in Research. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/08989621.2025.2463977
Benuyenah, V. (2025). Types of peer review comments and how to respond to them: A primer for first-time authors. Journal of Information, Communication and Ethics in Society, 23(4), 567–582. https://doi.org/10.1108/JICES-02-2025-0033
Bornmann, L., Mutz, R., & Daniel, H. D. (2010). A reliability-generalization study of journal peer reviews: A multilevel meta-analysis of inter-rater reliability and its determinants. PLoS ONE, 5(12), e14331. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0014331
Callaham, M. L., & Tercier, J. (2007). The relationship of previous training and experience of journal peer reviewers to subsequent review quality. PLoS Medicine, 4(1), e40. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.0040040
Caner, M., & Asma, B. (2026). Gatekeepers or nightmares? Exploring academics’ experiences with the Reviewer 2 phenomenon. Learned Publishing, 39(1). https://doi.org/10.1002/leap.2075
Chauhan, C., & Currie, G. (2024). The impact of generative artificial intelligence on the external review of scientific manuscripts and editorial peer review processes. The American Journal of Pathology, 194(11), 1985–1994. https://doi.org/10.1016/j.ajpath.2024.07.001
Clements, J. C., Cooke, S. J., Tomlinson, S., et al. (2025). Tips and tricks for writing constructive peer reviews. Conservation Physiology, 13(1), coaf085. https://doi.org/10.1093/conphys/coaf085
Comer, D. R., & Schwartz, M. (2014). The problem of humiliation in peer review. Ethics and Education, 9(2), 141–156. https://doi.org/10.1080/17449642.2014.913341
Committee on Publication Ethics (COPE). (2017). COPE ethical guidelines for peer reviewers. https://publicationethics.org/guidance/guideline/ethical-guidelines-peer-reviewers
Cox, A. R., & Montgomerie, R. (2019). The cases for and against double-blind reviews. PeerJ, 7, e6702. https://doi.org/10.7717/peerj.6702
Cutler, S., Xia, Y., & Beddoes, K. (2022). A growth mindset for peer review: Guidelines for writing constructive peer reviews. Proceedings of the 55th Hawaii International Conference on System Sciences. https://par.nsf.gov/biblio/10378438
Darling, E. S. (2015). Use of double-blind peer review to increase author diversity. Conservation Biology, 29(1), 297–299. https://doi.org/10.1111/cobi.12333
Ferreira, C., Bastille-Rousseau, G., Bennett, A. M., et al. (2016). The evolution of peer review as a basis for scientific publication: Directional selection towards a robust discipline? Biological Reviews, 91(3), 597–610. https://doi.org/10.1111/brv.12185
Ford, E. (2013). Defining and characterizing open peer review: A review of the literature. Journal of Scholarly Publishing, 44(4), 311–326. https://doi.org/10.3138/jsp.44-4-001
Fox, C. W., Meyer, J., & Aimé, E. (2023). Double-blind peer review affects reviewer ratings and editor decisions at an ecology journal. Functional Ecology, 37(5), 1144–1157. https://doi.org/10.1111/1365-2435.14259
Ghasemi, A., Mirmiran, P., Kashfi, K., & Bahadoran, Z. (2022). Scientific publishing in biomedicine: A brief history of scientific journals. International Journal of Endocrinology and Metabolism, 21(1), e131812. https://doi.org/10.5812/ijem-131812
Giordan, M., Csikasz-Nagy, A., Collings, A. M., et al. (2016). The effects of an editor serving as one of the reviewers during the peer-review process. F1000Research, 5, 1486. https://doi.org/10.12688/f1000research.9012.1
Haffar, S., Bazerbachi, F., & Murad, M. H. (2019). Peer review bias: A critical review. Mayo Clinic Proceedings, 94(4), 670–676. https://doi.org/10.1016/j.mayocp.2018.09.004
Helmer, M., Schottdorf, M., Neef, A., & Battaglia, D. (2017). Gender bias in scholarly peer review. eLife, 6, e21718. https://doi.org/10.7554/eLife.21718
Horta, H., & Jung, J. (2024). The crisis of peer review: Part of the evolution of science. Higher Education Quarterly, 78(4), 1183–1198. https://doi.org/10.1111/hequ.12511
Howard, L., & Wilkinson, G. (1998). Peer review and editorial decision-making. The British Journal of Psychiatry, 173(2), 110–113. https://doi.org/10.1192/bjp.173.2.110
Hyland, K., & Jiang, F. K. (2020). “This work is antithetical to the spirit of research”: An anatomy of harsh peer reviews. Journal of English for Academic Purposes, 46, 100867. https://doi.org/10.1016/j.jeap.2020.100867
International Committee of Medical Journal Editors (ICMJE). (2024). Recommendations for the conduct, reporting, editing, and publication of scholarly work in medical journals. https://www.icmje.org/recommendations/
John, L. K., Loewenstein, G., Marder, A., & Callaham, M. L. (2019). Effect of revealing authors’ conflicts of interests in peer review: Randomized controlled trial. BMJ, 367, l5896. https://doi.org/10.1136/bmj.l5896
Kaatz, A., Gutierrez, B., & Carnes, M. (2014). Threats to objectivity in peer review: The case of gender. Trends in Pharmacological Sciences, 35(8), 371–373. https://doi.org/10.1016/j.tips.2014.06.005
Kalavar, M., Watane, A., Wu, D., Sridhar, J., et al. (2022). Single-blind and double-blind peer review: Effects on national representation. Seminars in Ophthalmology, 37(4), 481–485. https://doi.org/10.1080/08820538.2021.1896757
Kirkham, J., & Moher, D. (2018). Who and why do researchers opt to publish in post-publication peer review platforms? Findings from a review and survey of F1000 Research. F1000Research, 7, 920. https://doi.org/10.12688/f1000research.15436.2
Kochetkov, D. (2026). Peer review at the crossroads. Learned Publishing, 39(1). https://doi.org/10.1002/leap.2046
Korfitsen, C. B., Nejstgaard, C. H., Hróbjartsson, A., et al. (2025). Peer reviewers’ conflicts of interest in biomedical research: Scoping review. BMJ Evidence-Based Medicine, 30(2), 104–113. https://doi.org/10.1136/bmjebm-2024-112864
Kousha, K., & Thelwall, M. (2024). Artificial intelligence to support publishing and peer review: A summary and review. Learned Publishing, 37(1), e1570. https://doi.org/10.1002/leap.1570
Lissack, M. (2025). Academic publishing’s systematic fraud: Legal remedies for a corrupted enterprise. SSRN Electronic Journal. https://doi.org/10.2139/ssrn.5538638
Majumder, K. (2016). How do authors feel when they receive negative peer reviewer comments? An experience from Chinese biomedical researchers. European Science Editing, 42(1), 3–7.
Makarem, A., Mroué, R., Makarem, H., Diab, L., Hassan, B., et al. (2023). Conflict of interest in the peer review process: A survey of peer review reports. PLoS ONE, 18(6), e0286908. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0286908
Marrella, D., Jiang, S., Ipaktchi, K., & Liverneaux, P. (2025). Comparing AI-generated and human peer reviews: A study on 11 articles. Hand Surgery and Rehabilitation, 44(3). https://doi.org/10.1016/j.hansur.2025.101908
Mavrogenis, A. F., Quaile, A., & Scarlat, M. M. (2020). The good, the bad and the rude peer-review. International Orthopaedics, 44(3), 413–415. https://doi.org/10.1007/s00264-020-04504-1
Nature Editorial. (2015). Nature journals offer double-blind review. Nature, 518(7539), 274. https://doi.org/10.1038/518274b
O’Sullivan, L., Ma, L., & Doran, P. (2021). An overview of post-publication peer review. Scholarly Assessment Reports, 3(1), 6. https://doi.org/10.29024/sar.26
Okike, K., Hug, K. T., Kocher, M. S., & Leopold, S. S. (2016). Single-blind vs double-blind peer review in the setting of author prestige. JAMA, 316(12), 1315–1316. https://doi.org/10.1001/jama.2016.11014
Resnik, D. B., & Elmore, S. A. (2016). Ensuring the quality, fairness, and integrity of journal peer review: A possible role of editors. Science and Engineering Ethics, 22(1), 169–188. https://doi.org/10.1007/s11948-015-9625-5
Resnik, D. B., & Elmore, S. A. (2018). Conflict of interest in journal peer review. Toxicologic Pathology, 46(2), 112–114. https://doi.org/10.1177/0192623318754792
Roy, S. C. (2021). Peer review process — Its history and evolution. Science and Culture, 87(3-4), 95–100.
Schmaling, K. B., & Gallo, S. A. (2023). Gender differences in peer reviewed grant applications, awards, and amounts: A systematic review and meta-analysis. Research Integrity and Peer Review, 8, 8. https://doi.org/10.1186/s41073-023-00127-3
Severin, A., Martins, J., Heyard, R., Delavy, F., Jorstad, A., et al. (2020). Gender and other potential biases in peer review: Cross-sectional analysis of 38 250 external peer review reports. BMJ Open, 10(8), e035058. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2019-035058
Shoham, N., & Pitman, A. (2021). Open versus blind peer review: Is anonymity better than transparency? BJPsych Advances, 27(4), 247–254. https://doi.org/10.1192/bja.2020.61
Snodgrass, R. T. (2007). Single- versus double-blind reviewing. ACM Transactions on Database Systems, 32(1), 1. https://doi.org/10.1145/1206049.1206050
Springer Nature. (2015, February 18). Double-blind peer review for Nature journals [Press release]. https://www.springernature.com/gp/group/media/press-releases/archive-2015/double-blind-peer-review-for-nature-journals/17092578
Squazzoni, F., Bravo, G., Farjam, M., Marusic, A., et al. (2021). Peer review and gender bias: A study on 145 scholarly journals. Science Advances, 7(2), eabd0299. https://doi.org/10.1126/sciadv.abd0299
Tomkins, A., Zhang, M., & Heavlin, W. D. (2017). Reviewer bias in single- versus double-blind peer review. Proceedings of the National Academy of Sciences, 114(48), 12708–12713. https://doi.org/10.1073/pnas.1707323114
Verma, R., Roychoudhury, R., & Ghosal, T. (2022). The lack of theory is painful: Modeling harshness in peer review comments. Proceedings of the 2nd Conference of the Asia-Pacific Chapter of the ACL, 925–935. https://aclanthology.org/2022.aacl-main.67
Weaver, M. L., Sundland, R., Adams, A. M., Faria, I., et al. (2022). The art of peer review: Guidelines to become a credible and constructive peer reviewer. Seminars in Vascular Surgery, 35(4), 470–476. https://doi.org/10.1053/j.semvascsurg.2022.10.001
Wicherts, J. M. (2016). Peer review quality and transparency of the peer-review process in open access and subscription journals. PLoS ONE, 11(1), e0147913. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0147913
Willie, M. M. (2025). Academic publishing delays and peer review inefficiencies: A thematic analysis of researcher experiences in scholarly communication systems. ResearchGate Preprint.
Wolfram, D., Wang, P., Hembree, A., & Park, H. (2020). Open peer review: Promoting transparency in open science. Scientometrics, 125(2), 1033–1051. https://doi.org/10.1007/s11192-020-03488-4
یادداشت پایانی برای پژوهشگر
این مقاله بر اساس بیش از ۵۰ منبع معتبر و بهروز از ژورنالهای Q1 و نهادهای اخلاقی بینالمللی تدوین شده است. توصیه میشود برای هر بخش، با مراجعه مستقیم به منابع اصلی، عمق بیشتری به دیدگاه خود ببخشید.
حقوق نشر و کپیرایت
تمامی حقوق مادی و معنوی این مقاله و کدهای ارائه شده در آن متعلق به نویسندگان (دکتر محسن مرادی و دکتر آیدا میرالماسی) میباشد. هرگونه کپیبرداری، بازنشر یا استفاده از این محتوا بدون ذکر نام نویسندگان و ارجاع دقیق (لینک مستقیم) به این صفحه، غیرمجاز بوده و پیگرد قانونی دارد.
واقعا مطلب کامل و جامعی است و در تعامل با داوران کمک کننده خواهد بود. ممنون از زحمات شما.
ممنونم از کامنت مثبت شما.
ممنونم از کامنت مثبتتون
با سلام و درود استاد عزیز و خانم دکتر بزرگوار
عالی بود ممنون از زحمات بی دریغ شما
همیشه درجه یک هستید و می درخشید
درود بر شما. ممنونم از حمایتتون
درود برشما
ممنونم. آقای دکتر عزیز